Машина әлде ЖЭО: Алматы ауасын не көп ластайды

Бұған дейін Экология министрлігі оңтүстік астанада атмосфераға таралатын зиян газдың 60 %-ы көліктерден, тек 12 %-ы жеке үйлер мен қазандықтан шығатынын айтқан. Осыған байланысты мегаполис әкімдігі мен экология проблемасы бар өзге де бірнеше қала таза ауа үшін күрестің жаңа әдісін іздей бастады, мысалы, қоғамдық көлік пен таксиді электр қуаты мен газға көшіру, ауа райы қолайсыз кезде «жұп — тақ күн» қағидаты бойынша автомобиль қозғалысын шектеу сияқты шаралар қарастырған. Алматы мәслихаты былтыр желтоқсанның аяғында атмосфераны қорғау қағидасын бекітті.

Бірақ министрлік экологтардың тұжырымын растайтын нақты зерттеу нәтижесін жариялаған жоқ. 2025 жылы 11 қаланың ауасы қатты ластанғанын көрсететін «Қазгидромет» РМК дерегін ғана көрсетті.

2022–2023 жылдары Алматы мен Астанада ауа сапасын зерттеген халықаралық сарапшылар тобы Экология министрлігінің статистикасынан өзгеше мәлімет ұсынып отыр. Мамандар ауа сынамасын оңтүстік мегаполисте — ҚазҰУ аумағынан, елордада Республикалық физика-математика мектебінің маңынан алған.

Сарапшылар есебіне сәйкес екі қаладағы ауа сапасы көбіне маусымға (жаз — қыс, жылыту кезеңі және т.б.) байланысты екен. Орта есеппен Астанадағы PM 2.5 (ұсақ қалқымалы бөлшек) мөлшері ДДСҰ ұсынымынан — 3.9 есе, ал Алматыда 7.1 есе жоғары.

Ғалымдар Алматы ауасын ластайтын себептерді мынадай ретпен атады:

• Көмір мен биомасса жағу — 34 %. ЖЭО мен қазандықтар (18 %) және жеке секторды жылыту (16 %).
• Жолдағы шаң-тозаң — 32 %. Бұл қаладағы қозғалысқа байланысты үнемі ауада болатын лас заттар. Ол негізінен үлкен көшелерден шығады.
• Ластаушы заттардың жиналу әсері — 20 %. Алматы ойпатта орналасқандықтан, зиян заттар жиналып, химиялық реакцияға түсіп, ауаның ластануын арттырады.
• Машиналардан шығатын зиян газ — 14%.

Зерттеу Алматының оңтүстік бөлігінде жүрген, бұл аумақ атмосфераны ең көп ластайтын ЖЭО-2-ден біршама алыс жатыр, сондай-ақ көмір мен отын жағатын жеке секторларға да (мысалы, Түрксіб ауданы) жақын емес. Бірақ ҚазҰУ маңында машина аз деп айта алмаймыз, Әл-Фараби даңғылында үнемі кептеліс болады, Тимирязев көшесі де көліктен босамайды. Сондықтан сарапшылар автомобильден шығатын зиян газ мөлшерін азайтып көрсетті деуге келмейді.

Сарапшылардың есебінше автомобильден шығатын зиян газ Алматыдағы ауа сапасына әсер ететіні анық, бірақ негізгі себеп емес. Автомобильдің басты зияны ретінде жолдағы шаң-тозаңды атауға болатын шығар. Бірақ бұл проблеманы қозғалтқышты газға көшіру, экологиялық талапты күшейту немесе халықты электромобильге отырғызу арқылы шешу мүмкін емес. Бұл шаралардың ешбірі жолдағы көлік санын азайта алмайды, соған сай шаң-тозаң да сиремейді.

Зерттеушілер қоғамдық көлік пен микромобильділікті дамытып, техникалық тексеріске қатаң талап қоюды ұсынды. Мұндай шаралар Алматының атмосферасын қорғау қағидасында бар. Ол қалай іске асатынын уақыт көрсетеді.