Интернетте және әлеуметтік желілерде көліктің жүргенін жолын кемітіп, «автомобильді жаңарту» қызметін ұсынатындар толып тұр. Кейінгі кезде тіпті Алматы көшелерінде машина терезесіне осындай хабарландыру жазып алып жүргендер кездесе бастады. Қазақстанда одометр көрсеткішін өзгерту заңды ма?
Кодекс не дейді
ҚР Әкімшілік кодексінде көліктің жүрген жолын кемітіп сатқаны үшін жаза қарастырылмаған. 190-бап бойынша «кем өлшеу, таразыдан жеу, есептен жеу, тұтынушыларды тауардың (жұмыстың, көрсетілетін қызметтің) тұтыну қасиеттеріне немесе сапасына қатысты жаңылыстыру немесе өзге жолмен алдағаны үшін» тек жеке кәсіпкер немесе сауда қызметін көрсететін ұйымдар жауапкершілікке тартылады. Яғни бұл баптың өз машинасын сатып жатқан жеке тұлғаға еш қатысы жоқ.
Теориялық тұрғыда одометрі өзгерген көлікті сатқан адамды ҚР Қылмыстық кодексінің 190-бабы «алаяқтық» бойынша «алдау немесе сенімді теріс пайдалану жолымен бөтен мүлiкті иемденіп алғаны» үшін (бұл жағдайда сатып алушының ақшасы иемденіп алғаны үшін. — Kolesa.kz ескертпесі) жазалауға болар еді. Бірақ автомобильдің жүрген жолын бұрынғы иесі өзгерткенін дәлелдеу қажет болады. Ол мұны мойындамайтыны анық. Ол машинаға иелік еткен кезде оны әртүрлі техникалық жөндеу орталықтарында қалдырғаны анық, ол жерде не болғанын ТЖО-дағы шеберлер ғана біледі. Немесе көлікті бұрын басқа адамнан сатып алғанын, одометрді сол өзгерткен болуы мүмкін екенін алға тартады… Яғни ұсталмаған — ұры емес.
Оның үстіне әрекетті алаяқтық деп бағалау үшін сатып алушының материалдық шығынға ұшырағанын дәлелдеу қажет. Ол үшін сот-автокөлік сараптамасын жүргізіп, нақты жүрген жолын анықтап, мұндай машина нарықта қанша тұратынын анықтауға тура келеді. Мысалы, сатылған машина одометрдегі көрсеткіштен жүз мың шақырым артық жүрген болса, сатып алушы төлеген сома мен нақты бағаның айырмашылығы қанша екенін есептеу керек.
Көліктің жүрген жолын кеміткен шеберді жауапқа тарту да мүмкін емес. Ол үшін алдымен тапсырыс берген адамды алаяқтық жасағаны үшін жауапқа тарту керек, ал ол шеберге қарсы куәлік беруі қажет, сондай-ақ тергеу одометрді дәл сол шебер өзгерткенін дәлелдеуге міндетті болады.
Көлік сатып аларда не істеу керек?
Сатып алатын кезде машинаны жақсылап терксеру керек! Әрине борттық компьютері жоқ ескі автомобильдің одометрі өзгерген-өзгермегенін анықтау өте қиын. Мұндай машинаны әдетте салондағы тозған материалдарға, боялған жеріне, ескірген пластик, мүжілген педаль төсеміне және т.б. қарап тануға болады.
Заманауи автомобильдің нақты жүрген жолын анықтауға болады, бірақ басқару блогындағы деректі тексеру үшін тәжірибелі маман мен сканер қажет.
Сондай-ақ ресми дилер сатқан машинаның жүрген жолын сервис кітапшасы мен дилердің дерекқорындағы мәліметке қарап анықтауға болады. Онда автомобильдің техникалық қызметке келген кездегі барлық дерегі жазылады.
Ал Қазақстанға шетелден кірген ескі көліктерді бұл әдіспен тексеру қиын. Бірақ Google іздеу жүйесіне машинаның VIN нөмірін енгізіп, тексеріп көруге болады. Онда кем дегенде автомобильді өзге елге жіберген кездегі одометр көрсеткіші қанша болғаны бар болуы мүмкін. Іздеу жүйесінен машинаның фотосуреті мен сипаттамасы жазылған сауда-саттық нәтижесі мен шетелдік автопорталдың хабарландыруын да тауып алуыңыз мүмкін.
Сондай-ақ Kolesa.kz-тегі «Көлік тарихы» сервисінде машинаның бұған дейінгі иелерінің саны, тіркеу мерзімі немесе ірі апаттар туралы ақпарат қолжетімді. Ал зауыттан шыққанына 7 жылдан асқан машинаның жүрген жолын техбайқау картасынан көруге болады.
Одометр көрсеткіші өзгерген машинаны сатып алудан бірден бас тартқан жөн. Ал егер сатып алушы мұны көлікті алған соң біраз уақыттан кейін білсе, сату-сатып алу келісімімен бұзуға құқылы. Бірақ мұны сот арқылы жүзеге асырған дұрыс. Оның үстіне көліктің жүрген жолы өзгергенін сатып алушы өзі дәлелдейді.
Өзге елдерде жаза қандай?
Еуроодақ елдері көліктің жүрген жолын кеміткен сатушыға айыппұл салады, тіпті қылмыстық жауапкершілікке тартады. АҚШ-та мұндай әрекет үшін ұзақ мерзімге түрмеге қамайды. Ресей одометрді өзгерткендерді қалай жазаға тарту мәселесін бірнеше жылдан бері талқыланып жатыр, бірақ әлі нақты шешім қабылдаған жоқ. Өкініштісі, ТМД елдерінде мұндай әрекетке жаза жоқ.
Қорытынды
Қазақстан жақында көліктің жүрген жолын кемітіп көрсету әрекетін бақылауға алады. Билік көлік құралының электронды паспортын енгізуді жоспарлап отыр, оған одометр көрсеткіші міндетті түрде жазылады. Бірақ құжатқа ескі автомобильді сатқан кездегі одометр дерегі жазылады. Яғни оған дейін не болғанын ешкім тексермейді. Демек электронды паспорт көмегімен машинаның нақты жүрген жолын біраз жылдан кейін ғана бақылауға алуға мүмкіндік туады.
Қазақстан билігі көліктің жүрген жолын кеміткендерге жауапкершілік енгізетін уақыт келген шығар? Өйткені одометрдегі өзгерген цифр автомобильдің, оның агрегатының қаншалық тозғанын жасырады. Бұл машинаның күтпеген жерден бұзылуына, жол апатына себеп болуы мүмкін. Тіпті мұндай жағдай бұған дейін болған да шығар. Тек ешкім апат себебін нақты анықтаған жоқ.
Комментариев: 0