Қазақстанда сұйық отын бағасы 30 жылда қалай өзгерді

Биыл жазда «Колёса» компаниясының құрылғанына 30 жыл болды. Осыған орай редакция газеттің тарихы, 90 жылдардағы көлік сату туралы хабарландыру мен сол кездегі баға, ақпарат нарығындағы өзгеріс сияқты тақырыптарда мақала жазды. Осы жылдар ішінде елде көп нәрсе өзгерді, жанармай нарығы да сан құбылды. Мәселен, АИ-76 және АИ-80 маркалы бензиндер сатылмайтын болды, дизельдің құны басқа сұйық отындардың сомасынан асып түсті, баға белгілеу тәртібі өзгерді. Бұл мақалада 1996 жылы жанармай қанша тұрғанын және қазір халық қанша төлейтінін қарастырамыз.

Отыз жыл бұрын жанармай бекеттерінде АИ-76, АИ-80, АИ-92 немесе АИ-93 бензиндері және дизель саудаланатын. Соңғысы ең арзаны еді. Бағасы 11 теңгеден басталатын. АИ-76 және АИ-80 14–22 теңге тұрса, АИ-92 немесе АИ-93-ті 17–27 теңгеге сатып алуға болатын. Ұлттық банктің мәліметінше 1996 жылғы тамызда бір доллар 67.3 теңге еді. Яғни ол кезде дизельдің бір литрі 0.16 доллар тұрса, бензиннің құны 0.2–0.4 доллар болған.

АИ-80 былтырдан бері сатылмайды. Қазір ең арзан бензин — АИ-92. Елдегі ірі станцияларда құны 232–249 теңге аралығында. Бір доллар 458 теңге болса, бұл 0.51–0.54 долларға тең.

Қазір АИ-95-тің бір литрі 304–328 теңге (0.66–0.71 доллар) тұрады.

Дизель отыз жылдай бензиннен арзан болды. Бірақ қазір тек АИ-98 және АИ-100 одан қымбат. Дизельдің құны — 332–345 теңге (0.72–0.75 доллар).

1996 жылы 100 долларға (6730 теңге) 396 литр АИ-92 (17 теңге) сатып алуға болатын. Ал 2026 жылы доллар 458 теңгеге жеткендіктен, 100 долларға 183 литр бензин құя аласыз.

Отыз жыл ішінде теңгемен есептегенде баға айтарлықтай өскен, кейбір позиция бойынша көрсеткіш 30 есе жоғары. Доллармен салыстырғанда өсім (4.6 есе) аса байқалмайды.

Қазір сұйық отын доллармен есептегенде қымбат емес. Мысалы, 2006 жылы АИ-92 73–88 теңге тұрса, ал АИ-95-тің құны 83–96 теңге болған. Сол кезде бір доллар 126 теңге еді. Демек, 20 жыл бұрын АИ-92 0.57–0.69 доллар, ал АИ-95 0.65–0.76 доллар тұрған.

30 жылда жанармай сапасы да өзгерді. Бірнеше экологиялық стандарт ауысты. Қазір Қазақстандағы мұнай өңдейтін зауыттар К4 және К5 класынан төмен емес бензин мен дизель өндіруге міндетті. Бұл Еуро-4 және Еуро-5 стандарттарына сәйкес келеді. Бұл да бағаның өсуіне әсер етті. Кейінгі он жылда қысқы дизель пайда болды. Ол жазғы дизельге қарағанда қымбат.