1996 жылы, яғни тура 30 жыл бұрын тәуелсіз Қазақстанның автомобиль нарығы кеңес дәуірінен қалған дәстүрді жалғастырғанмен, коммерция да қарқынды дамып жатты. Аспан астындағы үйреншікті автобазарлармен қатар инеден жаңа көлікке дейінгінің бәрін сататын сауда үйлері бой көтерді. Жеке комиссия алаңдары ашылып, кәсіби көлік жеткізушілер класы пайда болды.
Еуропа, Жапония және БАӘ-ге жол тартқан кәсіпкерлер иномарка әкеліп, елде саудалайтын.
Еуропа, Жапония және
Қазақстанда шетелдік маркалар автосалон ашты, алайда олардың түрі қазіргіге мүлде ұқсамайтын.
Базарда ғана емес, газетке хабарландыру беру арқылы көлік сататындар да болды. 90 жылдардың басында онға жуық сондай басылым шықса, біраз жылдан кейін
Бұл мақалада беттері сарғайып кеткен 1996 жылғы газетті парақтап отырып, отыз жыл бұрынғы көлік саудасын еске түсіреміз.
Сату туралы хабарландырулар қандай еді
Газеттегі көлік сату жөніндегі хабарландырулар жіп-жіңішке бағанның небәрі
90 жылдардағы жүргізушілердің сөздігі
«Піскен шие», «валюта» және «шампанның бүркін тамшысы»? Иә, автомобиль түсін әлі күнге дейін өндіруші берген фирмалық атауға сай сипаттайтындар бар, ал 90 жылдардың басында фавориттер болды. «Комбинация» тобы әнге қосқан шие түстес «тоғыздық» есіңізде ме? Қою қызыл не күрең реңк көбіне «піскен шие» деп аталатын. Сатушылар оның қанық түсін баса айтқысы келген шығар. «Сафари» — сарғыш, «рубин» — ашық қызыл, «көктікен» — көк түс. Онжылдықтың орта тұсында жаңа атаулар пайда болды: «валюта» — долларды еске салатын ашық жасыл металлик, «дымқыл асфальт», «шампанның бүркін тамшысы» және т.б.
4ВД — 4WD деп қысқарған толық жетекті трансмиссия. Мұндай белгіні әдетте Subaru сататындар қолданатын.
Үрленген (Дутый) — модель не оның алдыңғысынан заманауи шанақ дизайнымен ерекшеленетін буыны. 80 жылдардағы жалпақ әрі қырлы пішіндер 90 жылдары сүйір келген домалақ пішінге жол бере бастаған.
Жол талғамайтын көліктің бәрі джип еді. Кез келген жол талғамайтын машинаны джип деп атау үрдісі кеше белең алған жоқ. 90 жылдардың өзінде хабарландыруда толық жетекті рамалы шетелдік техника «Джип Форд Маверик», «Джип Опель Фронтера», «Дайхатсу Фероза Джип» деп белгіленіп, саудаға түсті. Ал нағыз Jeep Wrangler-ді «Джип Вранглер» деп жазатын. Ешкім көліктің ресми атауын жазып әуре болмағанын байқау қиын емес.
Соқыр — жылжымалы фары сөнген соң шанаққа жасырынатын автомобильдер осылай аталды. Солардың бірі — Mazda 323F, машина спорткарға тән ұзын капотымен және өз дәуірінде сәнді саналған оптикасымен есте қалды.
Өтпелі — 90 жылдары автомобильдің рестайлинг нұсқасы осылай аталды. Бұл модельдің екі буыны арасындағы өтпелі түрленім болатын. Ол жоғары бағаланды, себебі заманға сай әрі «жас» көрінді.
Ел арасында бәліш тасығыш — коммерциялық
Телефон орнына мекенжай және 162 құпия коды
Хабарландыру берген кісі әдетте үй телефонын не жұмыс телефонын жазып қоятын. Кейде нөмірдің қасында «блокиратор» белгісі тұратын. Бұл бір телефон желісін екі абонент пайдаланады деген сөз. Көршісі сөйлесіп отырған кезде сатушыға хабарласу мүмкін емес еді.
90 жылдардың ортасында Алматының әр үйінде телефон болды дей алмаймыз. Сондықтан сатушылар үйінің мекенжайын қалдырды. Бәрі оңай: үйіне барасыз да, есігін тақылдатып, машинаның иесі үйде шығар деп үміттенесіз. Кей адам хабарландырудың астында аты-жөнімен қатар үйде болатын уақытын жазып қоятын.
«Код 162 (автомобильдегі телефон)» деген құпия белгіні де көз шалған кездер болды. Бұл не? Мобильді телефон ба? Мұнда «Алтай» радиотелефон жүйесі сөз болып отыр, ол қазіргі ұялы телефондардың арғы атасы саналады. Телефон нөмірі арқылы қоңырау шалып, қосымша кодты теріп, жолда келе жатқан көлік иесіне тікелей хабарласуға болатын. Бірақ ондай аппарат тым сирек кездесті, әдетте оны шенді-шекпенділер мен арнайы және шұғыл қызметте істейтіндер қолданды.
Пейджер — сатушыға хабарласудың тағы бір тәсілі. Бұл шағын дисплейі бар құрылғы, оны әдетте табысы артып келе жатқан тұрғындар ұстайтын. Хабарлама жіберу үшін операторға хабарласып, мәтінді айту керек, ол адресатқа жеткізді. Қазіргі SMS сияқты, бірақ арада делдал отырады. «Автомобиліңіз ұнады.
Сатушы да, сатып алушы да осындай қиын жолдардан өтті!
1996 жылы көлік құны қанша еді?
Нарықтық экономикаға өту және елді жаулап алған импорт үйреншікті есептесу түрін өзгертті. Автомобиль, пәтер, автобөлшек және тіпті жөндеу құнын жұрт АҚШ долларымен көрсете бастады. 1996 жылы көк қағаз 67 теңге тұрған.
Мысал ретінде бірнеше хабарландырудан үзінді алып, қазіргі бағамен салыстырып көрейік.
Жаңа
2026 жылы1996 жылғы ұсталған машинаның құны орташа есеппен 477 000 теңге, яғни теңгемен небәрі 1.5 есе арзан (—34.7 %). Ал доллармен есептесек, бірден 10 есе өскенін көреміз.
Елге жаңа кірген, 123 мың км жүрген 1984 жылғы Audi 100 2.2,
Қазір Audi 100-ді (1984) 625 000 теңгеге алуға болады, демек қанша жыл өтсе де, құны түспепті. Доллармен санасақ, 3.5 есе айырмашылық байқалады. Жолда да, жапан далада да жүйіткіп жүрген иномарканың бағалы екенін
Ол кезде Camry болып па еді? Әрине! 1996 жылғы 2.2 литрлік моторы мен механика қорабы бар «ондық» 25 000 доллардан саудаланды. Ол заманда 1 675 000 теңге. Дегенмен Carina мен Corolla туралы хабарландыру жиі кездеседі.
Қазір жаңа «Камри» әлдеқайда қымбат. Доллармен кем дегенде 36 850 $ (17 690 000 теңге) тұрады. Ал ескі
Қандай ерекше көліктер болды?
Еркін импорт басталғанша шетелдік машиналар жұртты шошытпайтын. Елге әкеліп, мініп жүрді. Оның үстіне бағасы да тартымды еді: 4600 долларға үш жыл бұрын шыққан
Халық француздың күрделі гидропневматикалық аспасы бар Citroën-ынан да тіксінген жоқ. Opel-дің беделі өте жоғары еді — Record, Ascona, Kadett.
90 жылдардың ортасында бұл автомобильдер көп сатылатын. Бірақ хабарландыру саны бойынша ВАЗ көш басында тұрды. Әсіресе классикалық «жигулиге» сұраныс жоғары болды. Нарықта жапон және америка көліктерінен гөрі еуропалық техника көп еді. Бірақ шетелдік техникалардың тізімінде жапон бренді бірінші жазылды. Ол — Toyota емес, Mazda еді.
Манас Иксанов Қазақстандағы алғашқы автосалондар туралы:
— 90 жылдардың ортасында Алматыдағы жаңа көлік нарығы енді ғана қалыптасып келе жатты, осы күнге жеткен компаниялар көп емес. «Астана Моторс» сол кезде «тойота», «БлюСтар» «мерседес» сататын. Арзан «фиаттарды» әкелген «Италавто» компаниясы да болды. Ол Ленин (қазіргі Достық) — Сәтбаев қиылысындағы гараждың аумағында орналасқан еді. Saitco Almaty әйгілі Jeep модельдерін,
Ұмыт қалғандардың қатарында Renault маркасының алғашқы ресми дилері болған MARKET Ltd бар. Олардың шағын шоурумы Комсомольская — Розыбакиев көшелерінің қиылысындағы сауда үйінің ішінде, Кеңес дәуірінде тұрмыстық қызмет көрсету комбинаты орналасқан ғимаратта еді.
Екі қабатты ғимараттың ішіндегі швейцариялық шоколад тұрған сөрелер, кореялық жейделер мен қысқы күртешелер ілінген ілгіштердің арасында Renault 19 бен Renault 21, бірінші қабатындағы Safrane қызық көрінетін.
Соған қарамастан бәрі талапқа сай еді, компания мамандарды Францияда даярлады, менеджерлерін Мәскеудегі өкілдікте оқытты, тіпті жарнама роликтерін дыбыстау үшін Қазақстандағы танымал әртістерді шақырды.
Сыртта көліктер тізіліп тұратын жеке көрме залы көп дилерде болмады. Абай даңғылына жетпей, Коммунистическая (қазіргі Абылай хан) көшесінде орналасқан «Сәуле» дүкеніндегі Ferrari Алматы тұрғындарының есінде шығар. Троллейбуспен өтіп бара жатқанда манекендердің арасындағы суперкар ерекше көзге түсетін.
Алматыдағы пәтерді көлікке айырбастау
Темір тұлпар тізгіндегісі келгенмен, ақшасы жетпесе, басқа затқа айырбастауды сұрап, хабарландыру беретін тұрғындар болды. Алматыда пәтер ұсынатындар көп еді. Ондай ұсыныстар қазір де бар, дегенмен 90 жылдары су жаңа иномарка үшін Ақсайдағы үш бөлмелі пәтерін беруге дайын адамдар болды.
Халық көлік үшін тағы не беруге дайын еді? Құрылысы аяқталмаған үй, жер телімдері, гараж, саяжай, базардағы орын, шетелден келген жиһаз, музыка аспабын және тіпті өтпей қалған газдалған сусынның, майдың бір партиясы, асүй жабдығы…
Түйін
«Колёса» газетінің алғашқы сандарын парақтап отырып, Қазақстанның автоәлемі қалай құбылғанын түсінесің. Машина да, баға да, технология мен іздеу тәсілдері де, сатушы мен сатып алушы арасындағы байланыс та мүлде басқа. Қазір смартфондағы Kolesa.kz қосымшасын ашып, бірнеше минутта көлік табуға, фотосуретін қарап, тарихын тексеруге, бір түртіп қалып, иесіне хабарласуға болады.
«Осылайша автомобиль нарығын анағұрлым көрнекі етіп, көлік алу үшін отбасының шығынын анықтауға көмектескіміз келеді» — бұл «Колёса» газетінің бірінші санындағы жазу. 1996 жылы біз құрған мақсат әлі де өзекті!
Айтпақшы, қазіргі хабарландырулар да тарихтың бір бөлшегіне айналады. Осы мақаланы 2056 жылы оқып отырсаңыз, содан бері жағдай қалай өзгергенін айтып беріңіз.
Комментариев: 0