Қазақстанның автомобиль әлемінде жүргізушілердің бәріне жақсы таныс «сақтандыру» деген термин бар, бұл полиссіз жолға шығуға рұқсат жоқ. Оның міндеті — апат болған жағдайда оған кінәлі азаматтың зардап шеккен кісі алдындағы қаржылық жауапкершілігін қорғау.
Тұрақта тұрған көлікке ағаш құлап, бүлінсе, міндетті сақтандыру көмектеспейді. Машинаны тек КАСКО қорғай алады. Бірақ ол заң бойынша міндетті полис саналмайды, оны алу не алмау туралы шешімді жүргізуші өзі қабылдайды.
КАСКО-сыз кредитке машина берілмейтінін айта кеткен жөн. Банк техника түгі қалмай өртеніп кетсе де, қарыз төленетініне сенімді болуы керек.
«Машина толығымен сақтандырылған» деген сөз КАСКО бар екенін білдіреді. Бірақ келісімшартта көп адам түсіне бермейтін терминдер кездеседі.
Kolesa.kz редакциясына олар туралы ақпарат алуға «Евразия» сақтандыру компаниясы көмектеседі. 1995 жылдан бері жұмыс істеп жатқан компанияның автосақтандыру саласында тәжірибесі мол. Біз жолдаған сан сауалға басқарма басшысының орынбасары Нұржан Жантөреев жауап берді.
КАСКО шығынды қалай өтейді?
Елдегі сақтандыру компаниялары түрлі бағдарлама ұсынады. Қауіптің бір не бірнеше түрін таңдауға болады. Барлық келісімшартқа қосылатын базалық түрі — жол апатына жүргізуші кінәлі екеніне қарамастан, шығынды өтеу. Келісімшарт неғұрлым көп қауіптің орнын толтырса, полис құны да соғұрлым арта түседі.
Полисте табиғи апат (дауыл, қалың қар, бұршақ, су тасқыны) салдарынан көлік бүлінгенде төлем жасау туралы шарт болуы мүмкін. Ол машинаны ұры-қарыдан, бұзақылардан, өртеп не бөлшегін алып кететіндерден де сақтайды.
Одан бөлек КАСКО келісімшартына алдыңғы әйнекке тас тигенде не қаңғыған иттер көлікті зақымдағанда көмек беретін тармақты қосуға болады. Иә, мұндай да жағдай болған.
Электромобиль иелері үшін көлік өздігінен жанып кететін жағдайда қорғау мүмкіндігі маңызды. Қысқасы, сақтандыру шартын әр көлік иесі қалауына қарай баптай алады.
КАСКО құны неге байланысты?
Ең негізгі фактор — сақтандыру сомасының көлемі. Ол әдетте автомобильдің нарықтағы бағасымен шамалас. Сақтандыру сомасы — машина толығымен жойылған жағдайда иесі сақтандыру компаниясынан ала алатын ең көп ақша.
Сақтандыру сомасына өтелетін шығын түрлерінің тізімі де әсер етеді. Олардың саны неғұрлым көп болса, полис қымбаттай түседі. Тариф көлемі эвакуатор шақыру, полицияны қатыстырмай төлем туралы өтінім қабылдау немесе көлікті тек ресми дилердің сервис орталығында жөндеу сияқты компания ұсынатын қосымша қызметтерге де байланысты.
Франшиза деген не?
Тариф бағасына ықпал ететін факторлардың бірі — франшиза. Ол сақтандыру сомасының пайызымен есептеледі. Мұны көп адам түсіне бермейді, сондықтан осы терминге тоқтала кетейік.
Франшиза — сақтандыру сомасының төленбейтін бөлігі, оны компания сақтандыру төлемінен ұстап қалады. Әдетте жартылай шығындалғанда не автомобиль мүлде жарамсыз болып қалғанда алынады.
Мысалы, бағалаған соң сақтандыру сомасы 10 млн теңге деп белгіленді делік. Жартылай шығынға ұшырағаны үшін франшиза 2 %, ал толығымен жойылған жағдайда
Апат салдарынан 1 млн теңге көлемінде зардап шеккеніңіз анықталса, сақтандыру компаниясы сізге 800 мың береді. Толық бүлінген жағдайда, 9 млн төлейді.
Демек, франшиза болса бүкіл сома түсе ме деп үміттенудің қажеті жоқ.
Франшиза бір жағынан көлік иесінің мүлікті ұқыптап ұстауына түрткі болса, екінші жағынан полис құнын реттеуге мүмкіндік береді. Франшиза көлемі неғұрлым жоғары болса, КАСКО соғұрлым арзандайды. Бірақ бұл жағдайда жүргізуші көлігін жөндеуге көбірек ақша жұмсайды.
КАСКО шартын жасағанда ақша үнемдеуге бола ма?
Үнемдеудің негізгі тәсілі — жол ережесін сақтап, барынша апаттан аман болуға тырысу. Сақтандыру компаниялары жүргізушілерге баға береді.
Көлік иесі кейбір қауіп түрін тізімнен алып тастау арқылы да үнемдей алады. Мәселен, жүргізуші су қоймасы жоқ өңірде тұрса, суға бату қаупін шартқа қосу міндет емес. Одан бөлек компания есебінен эвакуатор шақыру сияқты сақтандыруға тікелей қатысы жоқ қызметтен бас тартуға болады.
Автомобиль ұсталған, кепілдік мерзімі өтіп кеткен және ресми сервистен қызмет алмайтын болса, арнайы ТЖО-да бағалау және қызмет көрсету опциясының күшін жоюға негіз бар. Бұл полис құнының кәдімгідей түсуіне ықпал етеді.
Сақтандыру сомасын анағұрлым жоғары франшиза көрсеткіштерін белгілеу арқылы азайтуға мүмкіндік бар. Ол үшін кішігірім апатқа тап болған көлік иесі оны өзі жөндеп, полисті тек аса қажет жағдайда пайдалануы керек.
Сақтандыру төлемін алу үшін сақтандыру жағдайын қалай дұрыс рәсімдеу керек?
Ең бастысы полиция, өрт сөндіруші, төтенше жағдайлар қызметін немесе жедел жәрдем шақыру арқылы оқиғаны тіркеу қажет. Кейін сақтандыру компаниясына хабарласу керек, қажет болған жағдайда олар апат орнына өз комиссарын жібереді.
Процесті бастап төлем алу үшін апат, ұрлық, бұршақ жауып немесе көлікке ағаш құлап зақым келгені сияқты жағдай болғанын растайтын құжаттар қажет. Сақтандыру компаниясына оқиға шынымен болғанын растайтын дәлел ұсыну керек, яғни жағдай қолдан ұйымдастырылмағанын дәлелдеу маңызды.
Полиция шақыруды және сақтандыру оқиғасы болғанын дәлелдеуді талап етпейтін КАСКО келісімшартын рәсімдеуге болады. Мұндай жағдайда алдын ала өтінім толтырып, көліктің зақымданған жерлерін тіркеу үшін сақтандыру компаниясының өкілін шақыру жеткілікті. Алайда мұндай полис әлдеқайда қымбат.
КАСКО бойынша сақтандыру төлемін қалай алуға болады?
Жол-көлік оқиғасы немесе сақтандыру жағдайы рәсімделгеннен кейін залал мөлшері бағаланады. Келісімшартта көлік арнайы техникалық жөндеу орталығында жөнделеді деп көрсетілсе, ақауды анықтау және диагностика тек фирмалық сервисте жасалуға тиіс. Нәтижесінде сақтандыру компаниясы франшиза (бар болса) сомасын ұстап қалып, жөндеу орталығының шотына ақша аударады.
Келісімшартта тәуелсіз бағалауға негізделген төлем қарастырылса, сақтандыру компаниясы (франшизаны шегергенде) автомобиль иесі көрсеткен жеке шотқа (төлем картасына) қаражат аударады.
Көлік толық зақымданып, жөндеуге келмесе немесе жөндеуге кететін шығын көлік құнынан асып кетсе, ақша (франшизаны шегергенде) иесі көрсеткен шотқа аударылады.
Сақтандыру төлемін көлік иесінен басқа кім ала алады?
Сақтандыру төлемін алу үшін сақтанушы немесе пайда алушы және олардың сенімді өкілдері өтінім бере алады. Көлік иесі, жүргізуші немесе КАСКО келісімшартын жасаған адам сақтанушы бола алады. Пайда алушы, яғни ақша алатын тұлға әрқашан көлік иесі немесе банк (несиеге алса) болады.
Сақтандыру жағдайы тіркеліп, бірақ көлік иесі қайтыс болып кеткен жағдайда оның заңды мұрагерлері сақтандыру төлемін талап ете алады.
Проблема туындағанда қайда жүгіну керек?
Бағалаудан кейінгі сомаға келіспеген жағдайда, сақтандыру компаниясының басшыларына өтініш жазу керек. Компания көлікті қайта қарап, зақымданған жерлерін толық тексереді. Тараптар келісімге келе алмаса, тәуелсіз әрі мүдделі емес тарапқа (сақтандыру омбудсменіне) жүгінуге болады. Ол да көмектесе алмаса, сотқа жүгіне аласыз.
Н. Жантөреев КАСКО бойынша төлемге қатысты дау көп болмайды. Көбінесе бағалау арнайы техниқалық жөндеу орталығында жүргізіледі, төлем нақты шығындарға сәйкес келеді деді.
Дегенмен күтпеген жағдайлар болуы мүмкін. Мысалы, алғашқы тексеріс кезінде көрінбеген ішкі зақымдар немесе жеке бөлшекте жасырын кемшілік анықталса, жөндеу құны артып кетуі мүмкін. Мұндай жағдайда сақтандыру компаниясына дереу хабар беріп, хатта фото немесе видео қосып, жөндеу құнын қайта есептеуді сұрау қажет. Жөндеу аяқталғаннан кейін жүгінсеңіз сақтандыру компаниясы төлем жасаудан бас тартуы ықтимал. Сондықтан жөндеу барысын бақылап, жағдай өзгергенде дереу әрекет ету өте маңызды.
Несиеге алынған көлікке КАСКО қалай рәсімделеді?
Несиеге алынған көліктің бірқатар ерекшелігі бар.
1. Стандарт КАСКО келісімшартының мерзімі — 1 жыл, ал несиеге алынған көліктерде ол бүкіл несие мерзіміне, яғни 1, 3 немесе тіпті 5 жылға жасалады. Сақтандыру сыйлықақысы бірнеше жыл үшін бірден есептеліп, несие сомасына қосылады.
Мысалы, 10 миллион тұратын көлік үшін бір жылдық КАСКО 100–125 мың теңге болады. Несие 5 жылға рәсімделсе, сақтандыру компаниясы шамамен жарты миллион теңге сұрайды және бұл сома несиеге қосылады.
2. Мұндай келісімшартта пайда алушы (сақтандыру төлемін алатын тарап) банк немесе микрокаржы ұйымы болады. Сақтандыру жағдайы туындаған кезде төлем банкке жасалады. Бұл сома қарыздың негізгі бөлігін жабуға жұмсалады. Маман зақымды фирмалық сервисте бағаласа да, иесі көлікті өзі жөндейді. Бірақ қарызы азаяды.
Несиеге көлік алғанда рәсімделетін КАСКО келісімшарты көбіне қарыз алушыны емес, кредит берушіні қорғайды.
Еншілес сақтандыру компаниялары жоқ кейбір банк КАСКО келісімшартын көлік иесінің атына жасауға рұқсат береді. Басқа банктерде сақтандыру мерзімі 5 жыл емес, тек 1 жыл. Мұндай жағдайда қарыз алушы компания мен шарттарды таңдайды.
Сақтандыру компаниясын қалай таңдау керек?
Сақтандыру компаниясын таңдағанда оның меншік капиталы сияқты қаржылық көрсеткішіне назар аударыңыз. Мысалы, S&P агенттігі бағалаған халықаралық рейтингі де маңызды.
Компанияның нақты төлем көлеміне қараңыз. Клиенттерге көп төлем жасаған сақтандырушыдан ақша алу оңайырақ болады.
Бұл мақалада ерікті сақтандыру туралы барлық мәселе қамтылмаса да, ең өзектілерін жинауға тырыстық. Сұрақтарыңыз болса пікір қалдыра аласыз. Біз оларды мамандармен бірге жаңа материалда қарастырамыз.
КАСКО арқылы көлігін сақтандырған жүргізушілердің тәжірибесі біз үшін қызық. Өз тәжірибеңізді жаза кетіңіз.
Комментариев: 0