Қазақстанға Ресей мен Беларусьтен келетін көліктер қымбаттайды

ҚР Экология министрі утилизация төлемін есептеу тәсіліне өзгеріс енгізу туралы бұйрыққа биыл 3 сәуірде қол қойды. Құжат 30 күннен кейін, шамамен мамырдың басында күшіне енеді. Содан бастап Беларусь және Ресейден Қазақстанға келетін автомобиль мен ауыл шаруашылығы техникасы үшін утиль алымын есептеген кезде 2 коэффициент қолданылады. Ал елде жасалған немесе ЕАЭО-ға мүше емес мемлекеттен, сондай-ақ Армения мен Қырғызстаннан келген техника үшін 1 коэффициент қолданылып, алым мөлшері өзгеріссіз қалады.

Мөлшерлемені көтерудің астарында Еуразиялық экономикалық одақ ішіндегі теңсіздікті жойып, Қазақстанның ұлттық мүддесін қорғау мақсаты жатыр. Соның арқасында утиль алымын есептеу механизмі өзгеріп, Қазақстанда жасалған автомобиль ЕАЭО нарығына өзге мемлекеттермен бірдей шартпен шыға алады. Қысқаша айтқанда, тараптар арасындағы сауда тең жағдайда жүреді.

Ресейден келетін көліктің утиль алымы неге өзгерді?

Қазір Ресейде өзге мемлекеттерден кіретін автомобиль мен ЕАЭО елдерінен кіретін машинаға утиль алымы екі түрлі тәсілмен есептеледі. Алыс шетелден импортталған көлік үшін тұрақты утиль алым мөлшері бар. Ал Еуразиялық одақ елдерінен, соның ішінде Қазақстаннан барған техника үшін бұған қоса Ресей Федералдық кеден қызметі анықтайтын кедендік баж айырмасын төлеу қажет.

Яғни іс жүзінде көліктің толық құнына тең баж салығы сұралады, өйткені Қазақстанда жасалған машина кедендік рәсімнен өтпейді. Ресей Қазақстанда шыққан көлікке қосымша ҚҚС айырмасы мен акцизді де үстейді.

Яғни Ресей билігі үшінші елдерден көлік импорттайтындарға Кедендік одақ құрамындағы серіктестеріне қарағанда тиімді жағдай жасап қойған.

ЕАЭО Кеден кодексіне сәйкес Қазақстанда жасалған (шетелдік бөлшектерді пайдалана отырып) автомобиль ЕАЭО тауары саналады. Демек Қазақстанда шыққан машинаға Ресейдің кедендік коэффициент қолдануы Кодекс талабына қайшы келеді.

Біздің дипломаттар бұл мәселені шешу үшін Ресей тарапымен бірнеше мәрте кездескен, бірақ ортақ шешімге келе алмады.

Қазақстанда «Лада» бағасы қалай өзгереді?

Жаңа ереже күшіне енген соң Қазақстанға Ресей мен Беларусьтен келетін көліктің утиль алымы ондаған есе өседі. Мысал ретінде 1.6 литрлік мотор және 5 сатылы механика қорабы бар Lada Granta-ның бағасы қалай құбылатынын анықтайық.

Қазір Ресейде Granta-ның ең қарапайым нұсқасы 850 000 рубль (5 млн теңге) тұрады. Қазақстанда былтыр шыққан осындай седанды — 5.99 млн теңгеге, ал 2026 жылғы нұсқасын 6.49 млн теңгеге алуға болады. Мұның ішінде утиль алым сомасы — 756 875 теңге.

Жаңа есептеу тәртібі енген соң «Гранта» үшін утиль алым сомасы қазіргіден 38.8 есе өсіп, 29 410 мың теңгеге жетеді. Бұл сома Ресейдегі көлік құнынан алты есе жоғары.

Биыл 10 наурызда өткен брифингте Өнеркәсіп және құрылыс министрі Ерсайын Нағаспаев Қазақстан Ресейдің әрекетіне жауап ретінде осындай шара қабылдағанын айтқан. Өйткені Ресей утиль алым мөлшерін (ЕАЭО елдерінде шыққан көліктерге де) біршама көтерген.

Бұл қадам Қазақстандағы автомобиль бағасына әсер етпейді деген болжам бар. Өйткені Ресей мен Беларусьтен кіретін техниканың нарықтағы үлесі өте аз. Оның үстіне Ресейдің «Газель» сияқты модельдерін елдегі зауыттар құрастырып жатыр.

Ал «Ладаға» келсек, Қостанайдағы зауыт оны 2022 жылы конвейерден алып тастаған. Алдағы уақытта Қарағанды облысының Саран қаласындағы кәсіпорын өндірісті қайта қолға алуы мүмкін.