Қандай жағдайда сақтандыру полисінің құны өседі

Міндетті сақтандыру бойынша сақтандыру сыйақысын белгілеуге арналған «бонус-малус» жүйесінің коэффициентін есептеу мен қолданудың жаңарған ережесі 7 сәуірде күшіне енді. Енді сақтандыру полисінің құнын белгілеу үшін қолданылатын жүргізуші кластарының кестесі мынадай:

* Бұрынғымен салыстырғанда коэффициент кестесіндегі өзгерістер.

Ережеде жол апатына себеп болған жүргізушінің сақтандыру класы төмендегенде ауырлататын мән-жай ретінде оның жол ережесін жүйелі түрде бұзғаны есепке алынады деп жазылған. Ереже бұзғанына байланысты класс қалай өзгереді? Kolesa.kz редакциясы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне хабарласты.

Қай ережені бұзғанда полис бағасы өседі?

Жол ережесін үш және одан көп мәрте бұзған жүргізуші жол апатына түссе, сақтандыру класы бірден екі деңгейге төмендеп, тиісінше полис құны өседі:

• жылдамдықты 40 км/сағ немесе одан жоғары асыру;
• бір жыл ішінде қайталаса (жылдамдық 20 км/сағ немесе одан асса);
• қарсы жолаққа шығу (ереже бойынша тыйым салынса) және бұрылу немесе кері бұрылу;
• бағдаршамның қызыл түсіне өту немесе реттеушінің белгісіне бағынбау және бір жыл ішінде екінші рет солай істеу;
• жаяу жүргіншіге немесе басқа жол қозғалысына қатысушыларға жол бермеу және бір жыл ішінде екінші рет солай істеу;
• басқа жүргізушілерді жылдамдықты немесе қозғалыс бағытын күрт өзгертуге мәжбүр ететін апатты жағдай туғызу және бір жыл ішінде екінші рет солай істеу;
• техникалық регламентке немесе ұлттық стандартқа сай келмейтін ақаулы немесе рұқсатсыз қайта жабдықталған көлікті басқару;
• тежеуіш жүйесінде, рөлінде немесе тіркемесінде ақауы бар көлікті жүргізу.

Класты бірден екі деңгейге төмендету сияқты осыған ұқсас шара ауыр зиян келтірген жол-көлік оқиғасын жасаған жүргізушіге және бір аймақта тіркеліп, басқа аймақта апат жасаған көлікке қатысты болады.

Сақтандыру класын төмендету үшін ереже бұзу фактісі қалай анықталады?

«Бонус-малус» жүйесі бойынша жаңа класс жыл сайын жүргізушінің кінәсінен болған сақтандыру оқиғасы бар-жоғына қарай беріледі.

Сақтандыру келісімшарты күшінде болған кезеңде (12 ай ішінде. — Kolesa.kz ескерт.) жүргізуші жоғарыда аталған тізімдегі жол ережелерін үш немесе одан да көп мәрте бұзып, жол апатына себеп болса, «бонус-малус» класы ереже бұзу фактісі болмаған жағдаймен салыстырғанда тағы бір деңгейге түседі.

Есептеу барысында алдыңғы класс өзгерген күннен бастап заңды күшіне енген әкімшілік құқық бұзушылық туралы іске қатысты қаулылар және (немесе) айыппұл төлеу қажеттігі туралы нұсқамалар ескеріледі.

Әртүрлі, бірақ ең жоғарғы 13-кластағы жүргізушілердің 1 мамырда сақтандыру полисін алуы және жол ережесін бұзуы мен апатқа түсуінің оған қалай әсер ететінін көрсететін мысал:

• 2025 жылдың 1 мамырында А есімді жүргізуші сақтандыру полисін сатып алды делік, ол кезде ең жоғары әрі ең тиімді 13-класқа ие болды. Бір жыл ішінде мүлде ереже бұзған жоқ, апатқа да түспеді. 2026 жылы дәл сол күні полис алғанда сол 13-класс сақталады.
• Б есімді жүргізуші бір жыл ішінде үштен аса ереже бұзғанымен, апаттан аман. Келер жылы полис рәсімдегенде 13-класс қалады.
• В есімді жүргізуші жыл бойы ешқандай жол ережесін бұзбағанмен, бір апатқа себеп болды. Сондықтан статусы 7-класқа түседі.
• Г есімді жүргізуші 12 айда үш мәрте ереже бұзып, бір рет жол апатын жасады. Жаңа полис рәсімдегенде оған 6-класс беріледі.

Сақтандыру полисі қымбаттау үшін қай ережелер бұзылуы керек?

Қаржы нарығын реттеуші агенттік әртүрлі ереже не бір ереже бірнеше рет бұзылды ма, маңызды емес, тек үш мәрте бұзғаны есепке алынып, сақтандыру класына әсер етеді деді. Азамат мас болып көлік тізгіндесе, мас адамға рөлді берсе не мас күйінде жол апатын жасап, салдарынан кісі жарақат алса не қаза тапса, автоматты түрде ең төменгі М2 класына ауысады.

Жүргізуші қанша ереже бұзғанын кім санайды?

Міндетті сақтандырудың бағасы мен «бонус-малус» класын анықтау Бірыңғай сақтандыру деректер базасында жүзеге асады, оның жұмысына «Мемлекеттік кредиттік бюро» АҚ жауапты. Аталған база Әкімшілік істердің бірыңғай реестрімен бірігетіндіктен, жүргізуші қанша мәрте қандай ереже бұзғаны автоматты түрде есептеледі.

Сол себепті жүргізушіге класс берумен сақтандыру компаниясындағы мамандар айналыспайды. Жүйе өзі шешім шығарады.

Сақтандырушылар ынталандыру шарасын жүргізе ме?

Сақтандыру ережесін өзгерту туралы қаулының 15-тармағында «5 жылдан аса 13-класта тұрған сақтанушы (сақтанған) жеке тұлғалар үшін сақтандырушы өзі қандай тәуекелге баратынын және базадағы деректерді негізге ала отырып анықтайтын коэффициент қолданады. Бірақ коэффициент 13-класқа туралы ережедегі мәндерден аспауы керек және нөлге тең болмайды» деп жазылған.

«Сақтандыру компанияларына жол ережесін бұзбайтын және апатқа түспеген көлік иелеріне қолданылатын коэффициент көлеміне қатысты нақты кеңес беріле ме? Мүмкін кей компания агенттікке осыған қатысты ұсыныс айтқан болар?» — деп сұрадық реттеуші орган өкілдерінен.

«Бұл бастаманың мақсаты — тәртіпке бағынатын жүргізушілерді ынталандырып, сақтандыру қызметі нарығында бәсекелестікті қамтамасыз ету. Төмен коэффициентті анықтау тәсілін сақтандыру компаниясының директорлар кеңесі бекітеді. Агенттік оларға бұған қатысты ешқандай кеңес бермейді. Коэффициентті сақтандыру компаниясы өз саясатына сәйкес бекітеді» деген жауап алдық.

Қанша компания үлгілі жүргізушілерге жеңілдік жасауға дайын екенін агенттік өкілдері айтпады. Бірақ бұл шараға өз есебінен қатысу компанияларға тиімді емес. Сол себепті жеңілдік күтудің қажеті жоқ сияқты.