Алматыдағы тар көшелерде автобус жолағы болуы мүмкін

Тар көшеде арнайы автобус жолағын белгілеуге ҚР СТ 1412-2017 стандарты тыйым салады. Бұл құжатқа сәйкес «автобус жолағын бір бағытта үш не одан көп жолағы бар жолға және (немее) көшеге ғана арнайы таңба сызуға болады». Бірақ осы талапқа сай келмесе де, мегаполисте BRT желісі пайда болған.

Қала билігі Тимирязев көшесіндегі BRT-ны сынақ ретінде сызғанын айтқан, ал 2021 жылы Халиуллин мен Тәтібеков көшесіне арнайы жолақ белгілеуге тырысты. Бірақ сол жылы прокурорлар бұл таңба стандартқа сай келмейді деп алып тастады. Кейін Қалалық мобилділік басқармасы урбанистермен бірге Қазақстан стандарттау және метрология институтына өтініш жазып, аталған стандарттың 6.2.3-тармағындағы шектеуге өзгеріс енгізуді ұсынды. Бірақ Ішкі істер министрлігі мен Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі оны қабылдамады. Сарапшылардың айтуынша тар жолға арнайы жолақ салса, қауіпсіздікке кері әсер етеді.

Бірақ мегаполис билігі алған бетінен қайтқан жоқ. Жақында Жол инфрақұрылымын дамыту басқармасы «Алматы қаласының көше-жол кеңістігін ұйымдастыру. Жалпы техникалық талап» атты жаңа жобасын дайындады. Ол оңтүстік астанадағы көшелерді реттеуге арналған. Жобадағы 8.1.3-тармақта «Қоғамдық көлікке (автобус, троллейбус, трамвай) басымдық беру қажет болса, жолда қанша жолақ екеніне қарамастан, арнайы жолақ сызуға рұқсат етіледі. Бірақ тұрғын және қоғамдық ғимараттарға жедел қызмет көліктері мен жеке машина еркін кіре алуы қажет» деп жазылған.

Яғни Алматы әкімдігі тізгінді өз қолына алып, екі жолақты көшелерде, тіпті теориялық тұрғыда бір жолақты жолдардың өзіне арнайы таңба сызуға бел буып отыр. Тіпті бұл шешімнің мемлекеттік техникалық құжатқа қайшы келетініне мән бермейтін сияқты. Бұл жағдайға ІІМ мен Көлік министрлігі назар аударады деп сенеміз.

Бір жақсысы, жаңа стандарт жобасының авторлары арнайы автобус жолағын «сағатына 40-тан астам қоғамдық көлік жүретін басты жолдарға немесе кептеліс автобус қозғалысына кедергі болатын көшелерге» сызуды ұсынған. Яғни бір-екі автобус қана жүретін көшелерде мұндай жолақ болмауы мүмкін.

Арнайы жолақ сызған кезде жол жөндеушілер аялдамаға арналған орын мен жақын маңдағы дүкенге тауар жеткізетін машинаға арналған тиеу/түсіру алаңын қарастыруы керек. Ал арнайы жолақ жоқ көшелерде автобус аялдамасын қайта қиғаш орынға (карман) орналастыруға тиіс, кейінгі кезде билік мұндай жерлерді көп көшеден алып тастады. Салдарынан автобустар жолаушыны отырғызу немесе түсіру үшін оң жақ жолақ бойына тоқтап, басқа көліктерді бөгеп қалады.

Стандарт жобасында жаяу жүргіншілер өткеліне қатысты талап жоқ. Билік жерасты өткелінің жанындағы «зебра» мәселесін әлі шеше алмаған сияқты. Жерасты өткелінің қасына жерүсті жаяу жүргіншілер жолын салу өте қисынсыз әрекет. Жерасты өткелі жаяу жүргіншінің қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, көліктердің кедергісіз жүруіне мүмкіндік береді. Бірақ билік мұндай өткелді мүмкіндігі шектеулі жандарға ыңғайлы пандус және көтергішпен қамтамасыз ете алмай отыр. Сондықтан арзан әрі қарапайым шешім ретінде жерасты өткелінің жанына «зебра» сызған, бірақ ол көлік қозғалысын қатты тежейді.

Жоба авторлары мәселені шешу жолын ұсынбапты. Құжатта көтеріңкі қиылыс, жаяу және веложол өткелдері, сондай-ақ жасанды кедергіге қатысты талаптар ғана бар. Олар «тәулігіне 3000 машинадан артық жүрмейтін тұрғын аймақтағы көшеде, жылдамдық шектеуі 40 км/сағ болатын жолдарда, сондай-ақ ауладан шығатын жерге» орнатылуға тиіс.