Алматы жолдары жөндеуге көнбейді. Неге?

Асфальттағы шөккен іздер Алматы пейзажының ажырамас бөлігіне айналған. Қала көшелерін жөндеуге шетелдік заманауи технология қолданылса да, нәтиже көңіл көншітпей тұр. Жыл сайын мегаполистегі жолдарда асфальт шөгіп кетеді. Тіпті мықты полимерлі асфальт төселген магистральдарда машина дөңгелегінің ізі сайрап жатыр. Мысал ретінде Абай даңғылын айтуға болады. Неге бұлай болды? Kolesa.kz редакциясы бұл сұрақты жол жөндеуге жауапты мекемеге қойды.

Не белгілі болды?

Жол инфрақұрылымын дамыту басқармасы редакцияға хабарлағандай, 2022 және 2023 жылы «Жол ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС бюджеттен асфальт шөгу себебін зерттеуге екі траншпен 96.4 млн теңге алған. Бұл соманың екінші бөлігі ЖШС басшысы президентпен Алматы жолдарының сапасы туралы сөйлескеннен кейін аударылған. Әкімдік мамандар мындай зерттеу жүргізгенін айтты:

• Автобус пен жүк көліктерін өлшеп, жолға түсетін нақты салмақты анықтады.
• Абай — Алатау және Гагарин — Жамбыл қиылысында жол төсемі мен төменгі топырақ қабатының 3 метр тереңдіктегі температурасы мен ылғалдығын автоматты түрде өлшейтін жүйе орнатты.
• Жол төсемін бірнеше жерден ашып, асфальт қанша шөккенін есептеді және ондағы материалды зертханада сынақтан өткізді.
• Нақты дерекке сүйене отырып (жүктеме, температура, материалдар), жол төсемінің құрылымын зерттеді.
• Жол қабаты мен төменгі топырақ қабатының мұз қату-еру циклінің саны мен сипаттамасын (ең төменгі температура мен ұзақтығын) анықтады және т.б.

Осы жұмыстарға жүз млн теңге жұмсау орынды ма деген сұраққа жауап іздемейміз. Ең бастысы, жұмыстан нәтиже шықса болғаны. Бірақ қала билігі зерттеу нәтижесін жариялауға құлықсыз.

Бұл сұраққа толық жауап ала алмадық. Бірақ аз болса да, ақпарат бар. Жол инфрақұрылымын дамыту басқармасы автобус жолағындағы асфальттің шөгіп кетуіне мынадай жағдайлар әсер етті деп санайды:

• жол құрылымына жоғары жүктеме түскен — нормативтегі 10 тоннаның орнына әр оське 14 тонна;
• жазда жол төсемінің температурасы жоғарылаған (58 °C-қа дейін), бұл асфальттың жұмсарып, пішінін өзгертуіне себеп болды.

Әкімдік хабарлағандай, Абай даңғылындағы дөңгелек ізін тексерген мамандар оның тереңдігі кей жерде 5 см-ге жеткенін анықтаған. Жол жөндеушілер бұрынғы сапасыз төменгі қабаттың үстіне жаңа асфальт төсепті.

«Төменгі қабат қиыршықтас қосылмаған құм мен саз қоспасынан тұрады әрі битум мөлшері тым жоғары (7.5 % және одан көп). Жазғы ыстықта ауыр автобус пен троллейбустар жүргенде, тежеуіш басқанда және аялдамада ұзақ тұрғанда жолға едәуір салмақ түседі, салдарынан әлсіз төменгі қабат бүлініп, үстіңгі асфальт төсемі шөгіп кетеді», — дейді басқарма.

Бірақ шенділер бір жайтты ескермей отыр: осыдан 10 жыл бұрын дәл осы «сапасыз» төменгі қабат үстіне асфальт төселген, бірақ ол кезде қазіргідей шөгіп кеткен жоқ. Абай даңғылына автобус жолағы 2015 жылы сызылды, ол кезде де жаз ыстық еді, бірақ жолда машина дөңгелегінің ізі пайда болмайтын. 2023 жылы жаңа асфальтқа оның сапасын арттыратын арнайы қоспа қосылды.

Әкімдік редакцияның полимерлі асфальт төселген Тимирязев сияқты өзге көшелердегі жағдайға қатысты сауалына жауап бермеді. Жазда жолшылар ондағы ақауды жөндеген, алайда жаңа асфальт тағы бүліне бастады.

Қысқасы, асфальттің шөгу себебін зерттеуге жұмсалған жүз млн теңгеден пайда болды ма, жоқ па, белгісіз. Ал ақау себебі әлі толық табылмады. Қалада Абай даңғылынан өзге де ақаулы көше аз емес.

Ғалымдар нақты себепті анықтағанмен, оны жариялағысы келмей отырған шығар. Әкімдік қазір «жол төсемінің әртүрлі қабатына полимерлі асфальтбетон мен цемент-бетон қолданылатын төзімді тоғыз жол төсемі құрылымын жасауды» жоспарлап отырғанын хабарлады. Бірақ жол неге бүлінетінін толық біліп алмай тұрып, жаңа жоба ұсыну дұрыс па деген сұрақ туындайды.

Айта кетейік, 2023 жылы біз Жол ғылыми-өндірістік орталығы басшыларынан асфальттің шөгу себебі әлі толық анықталмаса, полимерлі материал зертханада ғана сынақтан өткен болса, неліктен бұл қоспаларды қолданғанын сұраған едік. Олар жаңа материалды нақты жағдайда сынағалы отырғанын айтқан. Бірақ Абай даңғылын күрделі жөндеуден өткізуге қала бюджетінен 1.8 млрд теңге жұмсалды. Эксперимент үшін бұл аз сома емес! Ал жауапты мамандар «ақауға төзімді тоғыз жол төсемі құрылымын» ұсынғанына қарағанда, жол жөндеу жұмыстары жалғасатын сияқты.